أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

36

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

مختصر آن نسخه‌اى در كتابخانهء مكة المكرمه ( ش 74 ( 2 ) فقه حنفى ) بر جاى مانده است . تقىالدين محمد بن فهد هاشمى مكى ( م 871 ) از ديگر مورخان مكه است . خاندان فهد يكى از خاندان‌هاى برجستهء شافعى مكه در قرن نهم و دهم است كه نسل اندر نسل ، راوى حديث بوده‌اند و مهم‌ترين سهم را در نگارش تاريخ مكه و عالمان آن دارند . شمار زيادى از عالمان اين خاندان را الهيله در « التاريخ المؤرخون بمكة » صص 99 - 107 آورده است . در ادامه از كسانى از آنها كه آثارى در تاريخ مكه دارند به ترتيب سال در گذشت ياد خواهد شد . وى از عالمان برجستهء قرن نهم هجرى است و يكى از مهم‌ترين كتابخانه‌هاى شخصى آن دوره را داشته است . يكى از آثار وى دربارهء مكه كتاب « الإبانة بما ورد فى جبل النور » است كه نام آن را سخاوى در « الضوء اللامع » ياد كرده است . « بهجة الرماثة بما ورد فى فضل المساجد الثلاثة » . وى نيز تنها از سوى سخاوى معرفى شده است . تقىالدين نجم بن فهد يا محمد بن محمد بن فهد هاشمى ( 812 - 885 ) از برجسته‌ترين نويسندگانى است كه آثارى در تاريخ مكه تأليف كرده است . آثار وى در اين زمينه عبارت است از : « إتحاف الورى بأخبار ام القرى » كه كهن‌ترين كتاب سال‌شمار در تاريخ مكه دانسته شده است . وى رخدادهاى مكّه را از سال نخست هجرى آغاز كرده و تا سال 885 كه سال وفات اوست ادامه داده است . اين كتاب در چهار مجلد توسط دانشگاه ام‌القرى به چاپ رسيده است . كتاب ديگر او « بغية المرام بأخبار ولاة البلد الحرام » است كه وى به ترتيب تاريخى از نخستين والى مكه منصوب توسط پيامبر صلى الله عليه و آله يعنى عتاب بن اسَيْد آغاز كرده اما به دليل فوتش نتوانسته آن را تمام كند . نسخه‌اى از اين كتاب بر جاى مانده است . كتاب ديگر او با عنوان « الدر الكمين بذيل العقد الثمين فى تاريخ البلد الأمين » است كه ذيل كتاب فاسى است . فخرالدين ابوبكر بن على بن ظهيره قرشى ( م 889 ) كتابى با عنوان « شفاء الغليل و دواء العليل فى حج بيت الرب العظيم الجليل » نگاشته كه بخشى از آن در تاريخ كعبه و